Kiti-kiti: ano ito at paano mawala sa tubig sa bahay
Ang kiti-kiti ay uod ng lamok. Sa tubig sila nabubuhay, at sa loob ng isang linggo o kaunti pa ay lamok na sila. Kapag may kiti-kiti sa timba o sa drum, may lamok nang lalabas mula roon.
Kung marami nang lamok sa bahay kahit malinis ang mga lalagyan, nasa serbisyo namin laban sa lamok at langaw kung paano namin hinahanap at ginagamot ang pinanggagalingan nila.
Ano ang kiti-kiti sa Ingles
Mosquito larvae. Sa Ingles ay tinatawag din silang wigglers dahil sa likot ng galaw nila sa tubig. Apat ang yugto ng lamok: itlog, kiti-kiti, pupa, at lamok na lumilipad. Ang itlog, kiti-kiti at pupa ay pawang nasa tubig.
Ayon sa CDC, 7 hanggang 10 araw mula itlog hanggang lamok. Iyan ang dahilan kung bakit lingguhan ang gawain sa ibaba: natatapon ang tubig bago pa makalipad ang susunod na batch.
Mas detalyado ang itsura ng kiti-kiti at ng pupa sa gabay sa Ingles, mosquito larvae.
Saan nanggagaling ang kiti-kiti sa bahay
Ang lamok na nagdadala ng dengue ay nangingitlog sa mga gawang-taong lalagyan na naiipunan ng tubig, ayon sa WHO. Sa karaniwang bahay dito, ito ang mga unang sisilipin:
- drum, balde at timba na imbakan ng tubig;
- plorera, at platito sa ilalim ng paso;
- lumang gulong, lata, bote at bao sa bakuran;
- alulod na barado at may naiwang tubig;
- lalagyan ng tubig ng aso o ng manok na hindi napapalitan.
Bakit hindi sapat ang pagtapon ng tubig
Hindi sa tubig mismo inilalagay ng lamok ang itlog. Ayon sa CDC, idinidikit ito sa loob ng lalagyan, sa itaas lang ng tubig, at kaya nitong mabuhay nang tuyo hanggang 8 buwan. Kapag tinapon mo ang tubig pero hindi kinuskos ang gilid, nandoon pa rin ang itlog. Pagpasok ng bagong tubig, mapipisa ang mga iyon.
Kaya kapag nililinis ang drum o timba, kuskusin ang loob, lalo na ang guhit kung saan umaabot ang tubig.
Paano patayin ang kiti-kiti sa tubig
Itapon ang tubig sa lupa o sa tuyong lugar, kung saan mamamatay ang kiti-kiti, hindi sa kanal na may tubig. Saka kuskusin ang lalagyan bago punuin ulit. Kung ang tubig ay kailangan at hindi maitapon, takpan ito nang mahigpit para hindi na makapangitlog ang lamok.
Huwag maglagay ng gaas, langis, sabon, bleach o anumang kemikal sa tubig na iniinom, ipinanliligo o ipinanghuhugas. Kung marami at hindi mo maabot ang pinanggagalingan, ipaubaya ito sa health center ng barangay o sa amin.
Nakainom ng tubig na may kiti-kiti?
Hindi ka magkaka-dengue dahil dito. Ayon sa WHO, kumakalat ang dengue sa kagat ng lamok na may dalang virus. Pero kung may kiti-kiti ang tubig, nakabukas ang lalagyan nang mangitlog ang lamok, kaya huwag nang inumin ang natira: itapon, kuskusin ang lalagyan, at punuin ulit.
Ayon sa CDC, ang iniinom na tubig ay dapat nasa lalagyang may takip o mahigpit na pansara at maliit na bunganga, para maibuhos ito nang hindi naipapasok ang kamay o anumang bagay, at dapat regular na hinuhugasan ng sabon at tubig ang lalagyan. Kung sumakit ang tiyan, nagtae o nagsuka ka pagkatapos uminom, magpatingin.
Ang lingguhang gawain
- Takpan ang drum at timba na kailangang may tubig, nang mahigpit.
- Itapon ang tubig ng plorera, platito, lalagyan ng hayop at anumang naipunan ng ulan.
- Kuskusin ang loob ng lalagyan bago muling punuin.
- Itaob o itapon ang lata, bote at gulong na hindi na ginagamit.
Ito rin ang payo ng WHO: takpan, alisan ng laman at linisin ang imbakan ng tubig sa bahay linggo-linggo. Sa araw aktibo ang lamok na nagdadala ng dengue, kaya mag-ingat din sa kagat kahit tanghali. May iba pang paraan sa paano mawala ang lamok sa bahay, at nasa types of mosquitoes in the Philippines kung aling lamok ang nagdadala ng alin.
Kailan kailangan na ng tulong
Kung linggo-linggo mo nang ginagawa ito at marami pa ring lamok, kadalasang may pinanggagalingan na hindi mo abot: alulod sa bubong, kanal, bakanteng lote sa tabi, o lalagyang nakatago. Mag-iwan ng mensahe sa serbisyo namin laban sa lamok at langaw kasama ang bayan mo at kung saan mo nakikita ang kiti-kiti. Nagseserbisyo kami sa Pampanga, Bulacan, Bataan, Tarlac at Olongapo.
Kung may nilalagnat sa bahay pagkatapos makagat, magpatingin agad. Nasa mosquito bite ang mga senyales ng dengue na dapat bantayan.
Mga pinagkunan
- US Centers for Disease Control and Prevention, Life Cycle of Aedes Mosquitoes, binasa noong 1 Oktubre 2026
- World Health Organization, Dengue and severe dengue, binasa noong 1 Oktubre 2026
- US Centers for Disease Control and Prevention, Safe Water Storage (22 April 2024), binasa noong 13 Oktubre 2026
Tell us what you have found
Send the pest, the town and roughly how long it has been going on. That is enough for us to say what the treatment would involve and what it depends on.